روابط بين الملل
سازمانهاي غيردولتي، (Non Governmental Organization ) يا ( NGO)
واژه «سازمان غيردولتي» در واقع نهادي اطلاق مي شود که مستقل از دولت بوده و تحت کنترل و اداره دولت نيست و همچنين برنامه سياسي براي کسب قدرت يا مقابله با دولت ندارد.اين دسته از سازمان ها را به اختصار NGO مي نامند.NGO ها ممكن است محلي , ملي و يا بينالمللي باشند.
NGO هاي بينالمللي با عنوان INGO شناخته ميشوند « اكثر NGO هاي به رسميت شناخته شده از سوي شوراي اجتماعي و اقتصادي سازمان ملل(ECOSOC)، بينالمللي هستند »
در منابع بين المللي، ده ويژگي يا خصوصيت براي سازمانهاي غيردولتي در نظر گرفته شده است:
غير دولتيبودن، غيرانتفاعيبودن، داوطلبانه بودن، داشتن ساختار مشخص، داشتن اهداف معين، داشتن برنامه، شفاف بودن (در امور مالي و غيرمالي)، عضوپذيري، مستقل بودن، گروهي بودن از نظر اعضاء و ارائه خدمات به گروه هدف.
ويژگي کليدي در کارکرد اين سازمان ها را مي توان پاسخگويي به نيازهاي همگاني در راستاي تامين مشارکت و توانمندسازي مردم دانست.
اتحاديه اروپا درباره سازمان غيردولتي چنين بحث مي کند که:
* سازمان هاي غيردولتي براي سود شخصي تشکيل نشده اند.
* سازمان هاي غيردولتي داوطلبانه هستند.
* سازمان هاي غيردولتي از سازمان هاي غيررسمي و يا گروه هاي جمعي که براساس نياز فوري تشکيل مي شوند، متمايز هستند .
* سازمان هاي غير دولتي مستقل هستند، بويژه از دولت و ديگر مقامات اجتماعي و احزاب سياسي يا سازمان هاي بازرگاني.
* سازمان هاي غيردولتي در راستاي اهداف و ارزش هاي مربوط به منافع خود خدمت نمي کنند. بلکه اهداف آنها خدمت در حوزه وسيعتر اجتماعي است .
بررسي كميت سازمانهاي غيردولتي در جهان
تعداد سازمانهاي غيردولتي بينالمللي در سال 1900 كمتر از 100 و در 1910 به 176 و تا سال 1950 بـه 2000سازمان رسيد. از آن هنگام، هر دهه سازمانهاي غيردولتي بينالمللي دو برابر شدهاند، به صورتي كه در 1960 تعداد آنها به 4000، در 1970 به 8000 و در 1980 به 15000 رسيده است. و در نيمه دهه 1990 تخمين زده ميشود تعداد آنها به 30000 سازمان رسيدهاست .در مورد سازمانهاي غيردولتي كه فقط در سطوح محلي و ملي فعاليت ميكنند، برآوردها حدود 000/000/3 سازمان را نشان ميدهد.
تاريخچه سازمانهاي بينالمللي غيردولتي :
سابقه سازمانهاي غيردولتي كه بصورت يك سازمان حقيقي و كارآمد فعاليت نموده باشد به اواخر قرن 19 ميلادي ميرسد كه واژه سازمان غيردولتي (Non-Governmental Organization) براي نخستين بار توسط سازمان ملل متحد در سال 1945 در تبصره 71 فصل 10 منشور اين سازمان مطرح گرديد و اولين تعريفي که از « سازمانهاي غيردولتي بين المللي » (INGO) ارائه شدهاست مربوط ميشود به قطعنامه ۲۸۸ ECOSOC (شوراي اقتصادي و اجتماعي سازمان ملل)به تاريخ 27 فوريه 1950 که در آن اينچنين آمده است : « هر گونه سازمان بينالمللي که از طريق پيمان و معاهده بينالمللي ايجاد نشدهاست ».با اين وجود عملا" سال 1980 ميلادي را بايد آغاز پيدايش سازمانهاي غيردولتي بدانيم.اما تاريخ شروع فعاليتهاي تشكلهاي غيردولتي در كشورهاي مختلف عملاً به سال 1990 باز ميگردد . سازمان صليب سرخ جهاني، سازمان تجارت جهاني (WTO) و سازمان عفو بينالملل به عنوان بزرگترين سازمانهاي غيردولتي بينالمللي در جهان از اهميت خاصي برخور دارند.
در واقع ميتوان گفت که جامعه از سه بخش تشکيل مي شود: دولتي، خصوصي و جامعه مدني. سازمانهاي غيردولتي نقش عمدهاي در رشد و سازماندهي جامعه مدني ايفا ميکنند. سازمان هاي غيردولتي بخشي از جامعه مدني هستند. جامعه مدني در مفهوم وسيع آن شامل همه فعاليتهاي اجتماعي توسط افراد، گروه ها و جنبش ها ميشود.
حوزه عمل سازمانهاي غيردولتي مي تواند محلي، ملي و يا بين المللي باشد:
سازمان هاي محلي در حوزه عمل جغرافيايي محدود و دررابطه با جمعيت محدودي به کار مشغول هستند.
سازمانهاي ملي در سطح يک کشور و سازمان هاي بينالمللي در سطح منطقه، قاره و يا جهان فعاليت ميکنند.
براي طبقهبندي اين سازمانهاي مردمي ميتوان از شاخص « نوع فعاليت » استفادهكرد.
دو نوع سازمان غيردولتي در ميان انواع مختلف آن قابل بررسي است؛
1- سازمانهائي كه فعاليتهاي اجرايي انجام ميدهند (operational NGO)
2- سازمانهاي اطلاع رسان يا كساني كه موضوعات خاص را پيگيري مي كنند و به نوعي براي رسيدن به آن مبارزه مي كنند تا در نهايت روي سياستگذاريها تاثير بگذارند.(Campaigning NGO)
اهداف
· اهداف انساندوستانه
·احساس نياز يا تجربه شخصي در برخورد با معضلات اجتماعي
·دستورات و سفارشات بزرگان در نيکوکاري و حرکتهاي انساندوستانه
عليرغم ظاهر بهم فشرده ساختاري ، اين سازمانها بسيار پيچيده و مبهم مي باشند؛ مبهم از نظر ساختار سازماني بواسطه حضور نيروي انساني ويژه اي تحت عنوان نيروهاي داوطلب علاوه بر نيروي انساني موظف .
تأمين بودجه
سازمانهاي غيردولتي، اساسا" با تاکيد بر سه اصل " داوطلبانه، غيرانتفاعي و غيرسياسي " تشکيل و تاسيس ميشوند و بودجه آنها از راههاي ذيل تامين ميگردد :
·کمک و هداياي مردمي
·وقف
·كمکهاي مالي از سازمانهاي دولتي و غير دولتي
·کمکهاي مالي از سازمانهاي بين المللي (با رعايت مقررات مربوطه)
·وجوه حاصل از فعاليتهاي سازمان در چارچوب اهداف و اساسنامه و آيين نامه سازمان
·حق عضويت در سازمان
شرايط محيطي سازمانهاي غيردولتي
علت ديگر پيچيدگي اين سازمانها ، وابستگي بسيار شديد سازمانهاي غيردولتي به شرايط محيطي مي باشد از جمله شرايط اقتصادي ، سياسي ، اجتماعي و فرهنگي . به عبارتي با كوچكترين تغيير اقتصادي ( مانند تورم ) يا سياسي ( مانند تغيير حزب پيروز در انتخابات ) سازمان غيردولتي از درون دچار تغييرات محسوسي ميگردد. ممكن است تامينكنندگان منابع مالي وابسته به حزب يا دولت با ايجاد تغييرات در شرايط محيطي سازمان ، دست از حمايتهاي خود برداشته يا تغييراتي در رسالت و اهداف سازمان غيردولتي جهت ادامه حمايتهاي خود خواستار باشند. بطور معمول اين تغييرات ، تحولات گسترده اي كه در سازمان ايجاد ميكنند و به پيچيدگي سازمان ميافزايند.
مديريت سازمانهاي غيردولتي
دو روند مديريتي ارتباط خاص و ويژهاي با سازمانهاي غيردولتي دارند:
1. مديريت تنوع 2. مديريت مشارکتي.
مديريت تنوع با فرهنگهاي گوناگون يک سازمان سرو کار دارد. مشکلات بين المللي درسازمانهاي غيردولتي که از يک کشور غني به کشور ديگر براي انجام فعاليتهاي توسعه و آباداني ميروند، چون در کشور جديد روشهاي کاملا" متفاوتي را براي انجام کارها مشاهده ميکنند.
و شيوه مديريت مشارکتي ارتباط ظريفي با سازمان يادگيري دارد: تمامي افراد داخل يک سازمان به عنوان منابع دانش و مهارت تلقي ميشوند.
مديريت تغيير
سازمان غيردولتي براي تبديل شرايط موجود به شرايط مطلوب نيازمند تغيير و مديريت اين تغيير مي باشد . براي مثال اگر در نظر داريم تا منابع مالي سازمان را گسترش دهيم بايد تبليغات مفيد صورت گيرد و از طرفي روي نحوه ايجاد شفافيت و پاسخگويي بازنگري صورت گرفته و اصلاحات و تغييرات لازم صورت پذيرد.
مديريت پروژه
سازمانهاي غير دولتي به عنوان بخشي از مجموعه روابط بينالملل پذيرفته شدهاند. سازمانهاي غيردولتي از يک سو بر سياستگذاريهاي ملي و چندجانبه تأثير ميگذارند و از سوي ديگر به طور فزايندهاي مستقيما" در فعاليتهاي محلي حضور دارند.
وضعيت قانوني
شروع فعاليت يك سازمان غيردولتي زماني رسميت مييابد كه بصورت رسمي ثبت گردد. امور مربوط به ثبت در سازمان ثبت اسناد با معرفي وزارت كشور يا سازمان ملي جوانان و حتي شهرداري مركز استان صورت مي پذيرد.
آينده سازمانهاي غيردولتي و نقش فزاينده آنها
به نظر مي رسد روند تاريخي رشد، نقش و نفوذ سازمانهاي غير دولتي در آينده نيز ادامه داشته باشد، بويژه آنكه اولويتهاي سازمان ملل براي قرن آتي شامل : حفظ صلح، امنيت بين المللي، محيط زيست، كمكهاي انساندوستانه، توسعه و حقوق بشر ونقش سازمانهاي غير دولتي در آنها مي باشد.
چرا سازمانهاي غيردولتي اهميت دارند؟
NGOها نقش جديدي در مسائل بشر دوستانه از طريق مأموريتهاي مداوم در حفظ صلح ايفا ميكنند .آن ها در مسائل مرتبط با حقوق بشر, توسعه, محيط زيست و خلع سلاح شناخته شده هستند اين بدليل نقشي است كه آنها در تأثيرگذاري بر سياستگذاري در سازمان ملل و در دولت - ملتها داشتهاند.
مهمترين مشکلات سازمانهاي غير دولتي عبارتند از:
1. ضعف امکانات و بنيهي مالي 2. عدم رسميت از سوي دولت
3. وجود رقابتهاي موازي 4. گم کردن هدف 5. ضعف تجربه
6. ناشناختهماندن 7. ضعف آموزش 8. ضعف ارتباطات
9. فقدان روحيهي شورايي 10. ضعف خلاقيت و نوآوري
11. وابستهشدن به دولت 12. تعدّد مراکز صدورمجوز
تاريخچه تشکلهاي غيردولتي در ايران
در ايران به آن سازمان مَردُمنَهاد (به اختصار: سَمَن) يا تشکل غيردولتي نيز ميگويند. تشكلهاي اوليه مردمي را در ايران شايد بتوان هيأتها و مجمعهاي مذهبي و خيريه دانست .
آيين نامه تاسيس و فعاليت سازمان هاي غير دولتي مورخه 29/3/84 بنا به پيشنهاد مورخه 8/5/83 وزارت اطلاعات و به استناد اصل ۱۳۸ قانون اساسي تصويب و اجرايي شد. عناويني چون «جمعيت» ، «انجمن» ، «کانون» ، «مرکز» ، «گروه» ، «مجمع» ، «خانه» ، «موسسه» ميتوانند بجاي واژه «سازمان» و تشکلهاي غيردولتي بکار گرفته شوند.
ثبت سازمانهاي غيردولتي در ايران
از آنجايي كه براي قانوني بودن فعاليت هر تشكل نياز به مجوز از مراكز ذيصلاح ميباشد هر سازمان بنابه اهدافي كه در اساسنامه خود ذكر ميكند .وزارت كشور، نيروي انتظامي ، سازمان بهزيستي، هلالاحمر ايران، وزارت بهداشت و درمان و.... از جمله مراكز دولتي هستند كه به صدور مجوز اقدام مينمايند. اساسنامه سازمانهاي غيردولتي كه اغلب به صورت هيأت مديرهاي، شورايي و هيأت امنايي است برطبق ضوابط مندرج در سازمان ثبت اسناد كشور و با توافق اعضاي هيأت مؤسس تنظيم ميشود سپس براي تأييد به مركز مجوز دهنده مربوطه ارسال شده و پس از بررسي مدارك سازمان، براي ثبت قانوني به سازمان ثبت ارجاع داده ميشود. در فرآيند ثبت يك سازمان غيردولتي مانند يك شركت تجاري درج اعلام موجوديت سازمان در روزنامه رسمي نيز الزامي است.
با تشكر از خانم ها مصلي و موثق

اين وبلاگ به منظور تهيه و تدوين مطالب مرتبط با روابط عمومي راه اندازي شده است و اميدوارم مورد استفاده علاقمندان قرار بگيرد.