اصول مقاله و گزارش نويسي (88/1/17)

انواع ليد از لحاظ شكلي:

1- ليد خبري: از ليد خبري وقتي استفاده مي‌شود كه عناصر خبري به دست آمده در جريان تهيه گزارش و نيز بهانه خبري اوليه آن، از ساير عناصر گزارش برجسته‌تر و مهم‌تر است. ضمناً از ليد خبري در گزارش‌هايي كه هدف آن بيان يك خبر تازه است استفاده مي شود.

مثال1: با گذشت حدود 15 ساعت از درگيري نيروهاي دولتي و مهاجمان يك ساختمان در امان پايتخت اردن همچنان ادامه دارد و دود ناشي از آتش‌سوزي در طبقات فوقاني ساختمان آسمان شهر را تيره و تار كرده است.

مثال2: لويد جرگه افغانستان كه يك رسم سنتي و ديرينه مردم اين كشور است، روز سه‌شنبه حدود ساعت 30/15 به وقت كابل و تهران در ميان تدابير شديد امنيتي بطور رسمي در دانشگاه پلي‌تكنيك كابل افتتاح شد.

2- ليد توصيفي: ليد توصيفي زماني به كار مي‌رود كه عناصر توصيفي در گزارش جنبه غالب دارند و ساير عناصر كم‌رنگ هستند. در اين صورت گزارشگر به توصيف كوتاه، جذاب و موثر رويداد، پديده يا موضوعي مي‌پردازد و به سرعت آن را به موضوع اصلي گزارش وصل مي‌كند.

مثال: گويي در مه سرگردانند؛ ترس از آينده و ياس سايه‌ي وحشتي فرساينده و دردناك بر زندگي ايشان افكنده است، نه سلامي نه كلامي نه نشاطي نه چراغي و نه اميدي كودكان خياباني در بلاتكليفي محض و در فضاي مبهم معلق و سرگردانند.

3- ليد تاريخي: زماني است كه گزارش با بيان تاريخي شروع مي‌شود، از زمان اوليه رويداد نه براساس اهميت مطالب.

مثال1: همه ماجرا از يك بامداد سرد و تيره آغاز شد زماني كه مرد جوان در پي يك مشاجره با پدر و مادرش روستاي زادگاهش را به اميد يك زندگي بهتر ترك كرد و به تهران رفت.

مثال2: سالن اجتماعات مدرسه پر شده بود از دانش‌آموزاني كه به سروكله هم مي‌زدند. آقاي مدير و ناظم كه وارد شدند، همه سروصداها فروكش كرد، اما اين سكوت آغاز يك حادثه عجيب بود.

4- ليد نقلي: مي‌تواند حاوي يك يا جند جمله كوتاه نقل قول از شخص يا اشخاص باشد كه سخن آنان در ترسيم فضاي كلي گزارش و انتقال موضوع به خواننده موثر باشد.

مثال: «از وقتي كه اومدم شهر فقط برام گرفتاري و بدبختي بوده، بعضي وقتا فكر مي‌كنم جل و پلاسم را جمع كنم و گورمو گم كنم و برم ولايت، اونجا اقلاً آقاي خودم بودم و نوكر خودم» جوان حرفش به اينجا رسيد، سرش را انداخت پايين و به نقطه‌اي خيره شد.

5- ليد سئوالي: ليد با يك سئوال همراه است كه اين سئوال بايد برانگيزاننده و ترغيب‌كننده باشد.

مثال1: آيا زماني فرا خواهد رسيد كه منازعات شوراي شهر و شهرداري بندرعباس خاتمه يابد و اين دو نهاد مسئول فرصت آن را پيدا كنند كه به مشكلات شهر بندرعباس و اداره‌ي آن بينديشند؟

مثال2: سرانجام كار احداث بزرگراه تهران- شمال به كجا خواهد رسيد. آيا ردپاي خوش آغاز عمليات اين مسير سرانجام به حقيقت خواهد پيوست؟ وزير راه و ترابري در اين مورد حرف‌هاي شنيدني دارد.

6- ليد تشريحي: گزارشگر با استفاده از ليد تشريحي و ارايه اطلاعات همراه با شرح و تبيين آن از آغاز گزارش ديد مناسبي از موضوع به مخاطب عرضه مي‌كند. ليد تشريحي معمولاً براي گزارش از شخص يا يك مكان نمي‌ باشد ؛عموماً براي نشان دادن مساله اي مانند رابطه سياسي دو كشور كاربرد دارد. نكته: در ليد تشريحي فقط يك خبر بررسي مي‌شود.

مثال1: مجموعه‌اي شامل 48 هزار سري از تمبرهاي ارزشمند نام كشورهاي عضو اتحاديه جهاني پست در موزه تمبر ملك يكي از كاملترين كلكسيون‌هاي تمبر در خاورميانه گردآوري شده و 2300 سري از آنها تاكنون در معرض ديد علاقمندان قرار گفته است.

مثال2: ايران و آلمان روز سه‌شنبه با پشت سرگذاشتن چندين سال روابط پرتنش عهد كردند اتهامات متقابل را كنار گذاشته و روابط خود را به سطح گذشته يعني زماني كه آلمان مهمترين شريك تجاري ايران بوده باز گردند.

7- ليد تمثيلي يا ضرب‌المثلي: اين نوع ليد معمولاً با يك ضرب‌المثل شروع مي‌شود. مثال: گر صبر كني زغوره حلوا سازم، بايد اين ضرب المثل را با خط درشت نوشت و قاب كرد و بالاي سر همه ايستگاه‌هاي مترو تهران نصب كرد.

انواع سبك‌هاي گزارش‌نويسي:

-سبك تاريخي: ترتيب وقوع رويداد در اين نوع سبك مهم است، مانند تعريف‌هاي روزانه‌اي كه معمولاً افراد از رويدادهاي روز مي‌كنند. مثل تصادف و...

-سبك هرم وارونه: در اين نوع سبك گزارش از مطالب مهمتر شروع و به مطالب كم‌اهميت ختم مي‌شود. مثل، جنگ تمام شد. سپس به تشريح جزئيات آن مي‌پردازيم.

-سبك توصيفي: اين نوع سبك به تشريح رويدادها مي‌پردازد كه خواننده با خواندن اين نوع گزارش خود را در صحنه رويداد ببيند.

انواع گزارش از بعد ماهيت:

1-رويداد مدار يا خبري: عناصر و ارزش‌هاي خبري. يعني خبرهايي كه روزانه اتفاق مي‌افتد. گزارش خبري بطور كلي واكنشي است يعني رويدادي رخ مي‌دهد و  روزنامه‌ها از آن گزارش خبري تهيه مي‌كنند، در حالي كه گزارش‌هاي فرآيند مدار يا موضوعي از پيش فعل هستند. مثل، اعتياد- قتل- تجاوز و سرقت.

2- فرآيندمدار يا غيرخبري: كه شامل گزارش تحقيقي (اجتماعي) مسايل مبتلا به جامعه – از شخص- از سفر- از مكان و همچنين گزارش علمي و گزارش مصور است. اين نوع گزارش داراي جريان پويا، تقابل و تعامل، دوطرفه و آغاز و پايان ندارد.